مولف: دکتر حمید سجاد

www.iransalamat.com

بیماری نقص ایمنی اکتسابی(AIDS)

این بیماری به طیفی از اختلالات ایجاد شده ناشی از اختلال عملکرد ایمنی گفته میشود که در اثر آلودگی با ویروس نقص ایمنی انسانی ایجاد میشود.از سال 1981 که ایدز به عنوان بیماری مجزا و جدیدی شناسائی شده, بیش از 50 میلیون فرد در سراسر جهان با HIV آلوده شده اند.

بیش از 90% این افراد در کشور های در حال توسعه زندگی میکنند و حدود 90% در اثر مقاربت با جنس مخالف دچار عفونت شده اند.

عامل ايدز

عامل بيماري ويروسي به نام ويروس نقص ايمني انسان( Human Immuno deficiency Virus HIV) که به سيستم دفاعي بدن حمله کرده و باعث اختلال در فعاليت آن مي گردد . بيشترين سلولهايي که درگير مي شوند ،‌لنفوسيت ها هستند که جزء گلبولهاي سفيد مي باشند . نام بيماري ( AIDS ) از حروف اول کلمات زير گرفته شده است و به معني نقص ايمني اکتسابي است :

Acquired Immuno Deficiency Syndrome

میزان گسترش بیماری وآلوده شدن مناطق مختلف

از ابتدای دهه 1980 تاکنون عفونت HIV به طرز وسیع گسترش یافته و به یک همه گیری جهانی مبدل شده است. عفونت HIV در تمامی قاره ها را البته با شدت مختلف در حال گسترش است. در طی دهه 1990 به طور استثنائی انتقال سریع بیماری در سراسر هندوستان, آسیای جنوب شرقی و آفریقای جنوبی روی داد. ايدز به طور فزاينده‌اي در سراسر جهان رو به گسترش است بيشترين قربانيان اين بيماری در وهله اول زنان و دختران بويژه زنانی هستند كه مورد خشونت جنس مخالف قرار گرفته‌اند. در بسياری از كشورها به صراحت درباره‌ بيماری ايدز صحبت نمي‌شود و آمار دقيقی در اين‌باره در دست نيست. قربانيان اين بيماری در ميان جوانان نيز رو به افزايش است. جوانانی كه در واقع قربانی سهل‌انگاری و ناآگاهی نسبت به چگونگی ابتلا به ايدز مي‌شوند افزايش بی سابقه تعداد زنان مبتلا به ايدز در جهان
براساس گزارش سالانه سازمان ملل و سازمان بهداشت جهانی درباره ايدز، تقريبا نيمی از 2/37 ميليون نفر افراد بالغ آلوده به ويروس اچ آی وی در جهان، زن هستند بيشترين افزايش در تعداد مبتلايان به ويروس اچ آی وی (که منجر به ابتلا به ايدز می شود)، در آسيای شرقی، اروپای شرقی و آسيای ميانه است و در بعضی مناطق ابتلا در زنان بيشتر از مردان است.نهاد مبارزه با ايدز وابسته به سازمان ملل متحد (UNAIDS) می گويد زنان علاوه بر اينکه از لحاظ بيولوژيکی نسبت به آلودگی به ويروس ايدز آسيب پذيرتر هستند، به دلايل مالی و يا اعمال خشونت مجبور به آميزش جنسی می شون تعداد افراد آلوده به ويروس اچ آی وی در سراسر جهان هم به بالاترين حد خود رسيده است.تخمين زده می شود که 4/39 ميليون نفر در سراسر جهان آلوده به ويروس اچ آی وی هستند. اين رقم در سال 2002، 6/36 ميليون نفر بود و علت اين افزايش، آميزش جنسی بدون پيشگيری های لازم و استفاده از سرنگ مشترک برای تزريق مواد مخدر در رگ است.در طول دو سال گذشته تعداد زنان آلوده به ويروس اچ آی وی در همه نقاط جهان افزايش يافته است.

انتقال ویروس

اگر چه این بیماری در ابتدا در ایالات متحده در بین مردان همجنس باز و افرادی که از راه وریدی دارو دریافت میکنند شناخته شد ولی اکنون تماس جنسی مخالف برجسته ترین راه انتقال HIV در اکثریت نواحی جهان است. در ایالات متحده در طی سال 1985 کمتر از یک در صد موارد شناحته شده ایدز در اثر تماس با جنس مخالف بود. تا سال 2000 انتقال از طریق جنس مخالف شامل بیش از 25% موارد ایدز بوده است که نسبت بالاتری از افرا د آلوده به عفونت HIV بدون علامت را تشکیل میدهد..

انتقال بیماری

ويروس ايدز از سه راه قابل انتقال است : ۱ - تماس جنسي ۲ - از راه انتقال خون و فرآورده هاي خوني و استفاده مشترک از سرنگ و سوزن آلوده ۳
- از مادر به کودک

۱ - تماس جنسي

۸۰ درصد آلوده شدگان به بيماري ايدز در دنيا به دليل برقراري روابط جنسي با افراد آلوده به اين بيماري مبتلا شده اند .

ویروس در مایع منی و ترشحات دهانه رحم و مهبل افراد آلوده یافت میشود و میتواند ازطریق هر یک از شرکای جنسی در حین مقاربت مهبلی انتقال یابد.

وجود همزمان سایر بیماری های مقاربتی خصوصا مواردی که زخم های تناسلی ایجاد میشود قویا موجب تسهیل در انتقال جنسی ویروس است امروزه زنان در ایلات متحده گروهی هستند که در آنها عفونت ویروس به سرعت در حال گسترش است . در چندین ناحیه روستا نشین جنوب شرقی , زنان, بالغ بر نیمی از موارد جدید را در سال 1999 تشکیل داده اند

کاندوم
استفاده از کاندوم تا حدود زيادی از ابتلای آقايان به ايدز جلوگيری می کند اما هميشه درصد شکستی در آن وجود دارد، يعنی همان درصدی که در مورد حاملگی وجود دارد. شرط استفاده از کاندوم اين است که در تمام مدت تماس جنسی از آن استفاده شود، يعنی از اول تا آخر و جنس کاندوم خوب باشد و از آن تنها يک بار استفاده شود که حتی در اين مورد نيز اندکی امکان مؤثر نبودن آن وجود دارد

تماس جنسی مطمئن

يعنی تماس جنسی با کسی که از سابقه جنسی او اطلاع داشته باشيم، يعنی اينکه طرفين قبلاً با کس ديگری ارتباط جنسی نداشته باشند. راهی که سازمان بهداشت جهانی برای کنترل ايدز پيشنهاد می کند اين است که افراد پيش از ازدواج هيچ تماس جنسی با کسی نداشته باشند و پس از ازدواج نيز غير از همسر خود با کسی تماس جنسی نداشته باشند. در غير اين صورت در ارتباط جنسی از هر راه ديگری احتمال انتقال ايدز وجود دارد

بوسیدن:
بزاق نمی تواند در انتقال ايدز نقش داشته باشد چون آنزيمهای آن ويروس را غيرفعال می کند اما اگر تماس از راه دهان باعث خونريزی شود امکان انتقال ايدز وجود دارد

تماس جنسی دهانی

چون ترشحات جنسی حاوی ويروس است می تواند باعث انتقال ايدز شوداحتمال انتقال ايدز از طريق تماس جنسی خيلی زياد نيست، اما چون تعداد دفعات تماس جنسی معمولاً زياد است احتمال انتقال ايدز از اين طريق نيز بالا می رود، اگرچه حتی يک بار تماس جنسی نيز می تواند باعث انتقال ايدز شود، چه از طريق دهان باشد، چه مقعد و چه آلت تناسلی زنانه

سکس مقعدی

از مقعد هم منتقل می شود و احتمال انتقال از طريق مقعد حتی بيشتر از دستگاه تناسلی است
۲ - انتقال خون و فرآورده هاي خوني و سرنگ و سوزن آلوده بيماري ايدز از طريق انتقال خون و فرآورده هاي خوني آلوده به ويروس ، قابل انتقال است . در اکثر کشورهاي جهان ، خون و فرآورده هاي خوني را از نظر آلودگي به ويروس ايدز مورد بررسي قرار مي دهند ، پنج درصد از آلوده شدگان به ويروس ايدز از اين طريق آلوده شده اند . هر وسيله تيز و برنده که بتواند در پوست يا مخاط خراش ايجاد کند يا وارد بدن شود مانند ابزار پزشکي و دندان پزشکي ،‌لوازم حجامت ، سوراخ کردن گوش ، ختنه ، خال کوبي ، طب سوزني ، تيغ سلماني و مسواک مي تواند باعث انتقال ويروس گردد .

اينگونه وسايل ،‌ بايد يک بار مصرف باشند و يا حداقل بصورت مشترک استفاده نشوند ، در مورد وسايلي مانند وسايل دندانپزشکي و پزشکي پيشرفته که امکان چنين کاري نيست بايد حتماً وسايل بخوبي استريل شده باشند . در حال حاضر مهمترين راه انتقال ويروس در ايران و برخي از کشورهاي ديگر جهان استفاده

افراد معتاد از سرنگ يکديگر براي تزريق مواد مخدر بوده است .

در حال حاضر خطر عفونت ویروس کسب شده از تزریق خون در آمریکای شمالی و اروپا غربی فوق العاده ناچیز میباشد ولی به صفر نرسیده است عفونت ویروس میتواند پس از تماس های تزریقی تصادفی در پرسنل مراکز بهداشتی ایجاد میشود. پس از مصدوم شدن با یک سوزن توخالی آلوده به ویروس خطر عفونت حدود 3/0 درصد است. احتمال انتقال آلودگی ویروس از طرف پرسنل آلوده واحد های بهداشتی که اعمال تهاجمی بر روی بیماران سالم انجام میدهند به دقت بر رسی شده و این خطر فوق العاده اندک است اگر کسی بخواهد خون اهدا بکند، چون با سوزن های استريل خون می گيرند، مبتلا نمی شوند، ولی در موقع گرفتن خون اگر خون حاوی ويروس باشد احتمال آلودگی شخص خيلی خيلی زياد است و اگر مثلا کسی بخواهم خونی بگيرد که حاوی ويروس باشد، تقريبا صد درصد مبتلا می شوم. ولی الان در ايران خون و فراورده های خونی از لحاظ آلودگی به ويروس اچ آی وی کنترل می شود، بنا بر اين احتمال انتقال از اين طريق تقريبا نزديک به هيچ است. ولی از آنجا که در بعضی از موارد، از زمانی که ويروس وارد بدن می شود تا زمانی که تست مثبت می شود فاصله می افتد و در اين فاصله ممکن است فرد خون داده باشد، ممکن است که خوب شناخته نشود، درنتيجه ما به کسانی خون می دهيم که احتياج واقعی به آن داشته باشد، يعنی کسانی که اگر خون به آنها ترزيق نکنيم، با زندگی آنها بازی کرده باشيم.

در ايران کسانی که خون و فراورده های خونی دريافت می کنند، احتمال آلودگی شان هست، ولی خيلی خيلی کم است

نیش حشرات

ثابت شده که نيش حشرات، به خصوص نيش پشه در انتقال نقشی ندارد. احتمال دارد که ويروس در اثر بزاق حشرات غيرفعال شود، پس احتمال انتقال از اين طريق وجود ندارد ويروس در طبيعت برای مدت طولانی حتی يا يک هفته، شايد هم بيشتر می تواند زنده بماند، ولی اينکه تا چه حد می تواند در انتقال نقش داشته باشد مشخص نيست، ولی اينها راه انتقال بيماری نيست. در آرايشگاه ها، خانم هايی که تاتو (خالکوبی) می کنند چون از سوزن هايی استفاده می کنند که داخل بدن فرو می رود، خونی می شود و با ترشحات آلوده می شود، می تواند باعث انتقال شود به شرط اينکه اين سوزن برای کسی ديگر استفاده شود.

دندانپزشکی
وسايلی که با خون و ترشحات بدن مريض آلوده شود، در صورتی که درست استريل نشود و برای مريض ديگر استفاده شود، باعث انتقال می شود. از طريق تيغ آلوده هم ويروس منتقل می شود ولی عملا اين اتفاق ها نمی افتد. بهترين کار اين است که اگر کسی سلمانی می رود وسايل شخصی خودش مثل تيغ را همراه ببرد و خانم هايی هم که تاتو می کنند بايد سوزن خود را همراه ببرند.
دندانپزشکان هم ملزم هستند که وسايل خود را بعد از هر مريض ضدعفونی کنند و کنترل و نظارت هم تا حدی وجود دارد

۳ - از مادر به کودک

سومين راه انتقال از طريق مادر به کودک در طول حاملگي و زايمان است .

ثابت شده است که شير مادر آلوده مي تواند سبب انتقال ويروس از مادر به فرزند باشد . انتقال HIV از مادر آلوده به فرزند ممکن است در رحم حین زایمان یا ازطریق تغذیه با شیر مادر روی دهد. 25-30 درصد نوزادان متولد شده از مادران دارای آزمایش مثبت از نظر ویروس که تحت درمان ضد ویروس نبوده اند.. توسط ویروس آلوده خواهند شد. این انتقال را میتوان با درمان قبل و در حین زایمان مادر و درمان پس از تولد به وسیله داروهای ضد ویروسی به 5% یا کمتر کاهش داد.

راههاي عدم سرايت

عليرغم جداسازي ويروس ايدز بسياري از ترشحات بدن مانند خون ،‌ ترشحات جنسي مردانه و زنانه ، بزاق ، ادرار ، اشک ، عرق ، شيرمادر ،‌ مايعات جنب ،‌صفاق و مغزي نخاعي ، سرايت در اثر تماس با همه آنها صورت نمي گيرد و فقط خون ،‌ ترشحات جنسي و شير مادر عامل انتقال هستند . لذا ويروس ايدز از راه تماسهاي عادي مثل با هم کارکردن ، صحبت کردن ،‌ همسفر شدن ، غذاخوردن و همچنين از راه حمام ، استخر و توالت قابل انتقال نمي باشد .

آزمایش
آزمایش نباید محدود به افرادی باشد که در معرض بالاترین خطر ( مثل معتادان تزریقی) هستند بلکه قویا برای تمامی افراد فعال از نظر جنسی با هر نوع خطر احتمالی توصیه میگردد. این موارد خطر شامل تمام افرادی است که شرکای جنسی فعلی و قبلی آنها از نظر ویروس وضعیت نامشخصی دارند.آزمایش باید در محیطی محرمانه و مطابق با قوانین جاری صورت گیرد.
انجام مشاوره قبل از آزمایش برای اطمینان از آگاهی فرد از اهمیت و عواقب آزمایش ضروری است. تمام افراد باید به منظور انجام اعمال جنسی بیخطر مورد مشاوره قرار گیرند.. معتادان تزریقی باید قویا به خود داری از انجام تزریقات مشترک توصیه شوند.
تشخيص آلودگي به ويروس ايدز ، فقط با آزمايش خون ميسر است که آن هم از زمان ورود ويروس به بدن انسان تا زماني که شواهد آزمايشگاهي ظاهر شود ،‌ بين ۲ هفته تا ۱۶ ماه فاصله وجود دارد که به آن دوره پنجره گفته مي شود .

در اين دوران فرد آلوده کننده است ولي هيچ يک ازعلائم باليني و آزمايشگاهي متداول را ندارد

علائم و نشانه های ايدز

اختصاصی نيستند. يعنی نشانه هايی نيست که بگوييم اگر شخص آنها را داشت، ايدز دارد. ولی بعضی از نشانه ها هست که پزشکان بايد به آن توجه داشته باشند که اگر شخصی "رفتار پرخطر" دارد و اين علائم هم دارد، می تواند ناشی از عفونت اچ آی وی باشد. مثلا از يک فرد جوانی کار می کند، فعاليت می کند و غذا می خورد، انتظار نمی رود که دهانش برفک بزند، ولی اگر دهانش برفک زد و از طرفی ديگر رفتار پرخطری هم داشت، مثلا در ايران معتاد تزريقی بود، شک خيلی قوی به عفونت اچ آی وی وجود دارد. به همين دليل برای او آزمايش تجويز می کنيم. در مورد عفونت های خاص گوارشی يا تنفسی هم همينطور است ولی اين ميسر نيست که از ظاهر شخص تشخيص دهيم که ايدز دارد

درمان ایدز:

ایدز قابل درمان نیست ولی مهار شدنی است

مسلما یکی از گرفتاریهای مهم مردم دنیا در قرن اخیر ایدز است. ایدز چهره وحشتناکی دارد ولی بد نیست بدانید گرچه احتمال مبتلا شدن به خیلی از بیماریها بالا میرود و احتمال مرگ قریب الوقوع بالاست و لی در حال حاضر در کشورهای غربی این بیماری قابل مهار است و لی هنوز قابل درمان کامل نیست.بهرحال این یک خبر خوشحال کننده است. و لی به دلیل قیمت بالای این داروها دسترسی به اینها آسان نیست و شاید بشود گفت ابداع چنین داروهائی در حال حاضر کمکی به اکثریت قریب به اتفاق بیماران ایدزی نمیکند.. ولی به هرحال پیشرفت مهمی در علم پزشکی است.امید میرود نه تنها قیمت این داروها پائین بیاید بلکه داروهائی ابداع گردد که بطور ریشه ای ویروس را از بدن محو کند.

ما غروب نمی خواهیم